Konstytucja 3. Maja a sprawa jurajska

W 2021 r. obchodzimy 230 rocznice uchwalenia ustawy zasadniczej. Konstytucja 3 Maja została uchwalona 3 maja 1791 r. Pierwsza w Europie, druga na świecie przyjęta jednak… znienacka. Co oznaczała dla ziemi zawierciańskiej?

W latach trwania Rzeczypospolitej konstytucji było wiele, pod tą nazwą w obiegu publicznym funkcjonowały uchwały sejmu lub sejmiku. Jednak opracowana na obradach Sejmu Czteroletniego ustawa rządowa miała na celu: uregulować ustrój prawny, obowiązki obywateli oraz obowiązki rządzących.

Została przyjęta, aby Rzeczypospolitą ratować. Zmieniała bardzo dużo, jednak w intencji jej autorów miła być zaledwie początkiem zmian. Tak przynajmniej myśleli o niej jej twórcy: Ignacy Potocki i Hugo Kołłątaj. Ostatni z wymienionych nadał konstytucji 3 Maja ostateczną formę.

Data przyjęcia konstytucji 3 Maja zbiegła się z wyjazdem wielu posłów na obchody święta Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski. Polscy prekursorzy zmian postanowili wykorzystać ten czas i wdrożyć nowe rozwiązania prawne. Nie obyło się później bez protestów.

Konstytucja 3 maja – historia prosto z Zamku YouTube,
Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum

Nieco wcześniej, również podczas obrad Sejmu Czteroletniego, zdecydowano się na wcielenie terenów Księstwa Siewierskiego do Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Dołączyły do niej tereny jurajskie, które dawniej były pod jurysdykcją Księstwa.

W ten oto sposób Księstwo Siewierskie przestało istnieć jako samodzielne i niezależne od Korony państewko (…) biskupi krakowscy poparli tę decyzję jako dotycz asowi suwereni (…) 27 lipca 1790 r. przestało istnieć Księstwo Siewierskie – czytamy w „Monografii Gminy Łazy”.

Księstwo Siewierskie było samodzielnym księstwem położonym w zachodniej Małopolsce, w dorzeczach rzek Czarnej Przemszy i Warty. Rzeki wyznaczały wschodnią granicę księstwa.  Do jego obszaru wchodziły miejscowości:

Siewierz, Czeladź, Milowice, Łagisza, Małobądz, Grodziec, Wojkowice, Sarnów (gm. Psary), Preczów, Bobrowniki, Psary, Dobieszowice, Rogoźnik, Chruszczobród, Przeczyce, Siemonia, Mierzęcice, Targoszyce, Ożarowice, Pyrzowice, Zędek, Markowice, Pińczyce, Koziegłowy, Koziegłówki, Cynków, Rudnik Mały, Kamienica Polska, Rudnik Wielki – Księstwo Siewierskie.

Ówczesna Polska potrzebowała wprowadzenia zmian, dzięki którym zaistniałaby szansa powstrzymania trwającego procesu rozbioru Rzeczypospolitej. Niestety na zmiany i ratunki było już za późno. Po I rozbiorze kraju w 1772 r. przyszedł II rozbiór w 1793 r. Ostateczne zmazanie Polski z mapy nastąpiło po III zaborze w 1795 r. O prawdopodobnie ostatnim zrywie wolnościowych – Insurekcji Kościuszkowskiej – w powiecie pisaliśmy w tekście: Ostatnia próba ratowania Rzeczypospolitej.

Święto Konstytucji 3 Maja zostało ustanowione po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Obchodzono je w latach 1919-1939. W czasie wojny i Polski Rzeczpospolitej Ludowej nie świętowano. W 1990 r. nastąpiła ponowna proklamacja tego święta.

Krzysztof A. Kluza

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Back to top button